Slaat de Arabische Lente straks ook over naar Nederland?

Wat hebben het Spui, de Muur en het Tahrirplein gemeen? Veel. Verschillende landen, uiteenlopende culturen, maar één opvallende overeenkomst: mensen liepen er te hoop om vrijheid te eisen. Nog opvallender: de roep om vrijheid volgt een ijzeren regelmaat.

In mijn boek ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ voorspelde ik een nieuwe ‘lente’ in de cultuur, vanaf 2011. Hij lijkt steeds dichterbij te komen. De tijd is weer rijp voor revolutie. Er zijn natuurlijk meer pogingen tot opstanden door de jaren heen, maar zo om de 22-24 jaar slaan ze werkelijk grootschalig aan. Tussen 1966 en 1968 nam de roep om vrijheid enorm toe. In 1989-1990 was het raak en nu precies 22 jaar verder, weer.
En dat is niet zo gek. Ontwikkelingen in de tijdgeest doorlopen een vaste cyclus. Op bepaalde momenten is de kans op succesvolle revolutie groter. In ‘De Seizoenen van de Tijdgeest’ worden dat ‘lente’jaren genoemd: een grote drang naar vernieuwing en vrijheid; mensen zetten zich af tegen bestaande mores, taboes en instituten.

Ik ben ook niet de enige die omslagmomenten binnen culturen beschrijft. Onderzoekers van de Universiteit van Wageningen spreken over kantelpunten. Zij toonden aan dat er binnen complexe systemen altijd aanwijzingen zijn voor een kantelpunt; bijvoorbeeld doordat ‘kritische vertraging’ optreedt: het systeem reageert moeizamer op veranderingen en ontwikkelingen gaan steeds langzamer. In ‘de Seizoenen’ wordt dat beschreven als een winterperiode, waarin nostalgie en inperking centraal staan. De spanning – vooral bij jongeren, bij uitstek op zoek naar vrijheid - neemt door winterse stilstand toe. Dat merken we pas wanneer hij zo ver oploopt dat een kleine aanleiding voldoende is om het systeem te doen kantelen. Dat gebeurde in grote delen van de westerse wereld rondom 1966, in Oost-Europa in 1989 (in China mislukte het), en nu dus in een aantal Arabische landen. Niet in alle landen lijkt dat tot een doorbraak te leiden, maar de roep om verandering is groot.

Alle lenterevoluties hebben hun eigen media. Provo’s ageerden tegen het ‘regenteske’ bestuur, deelden foldertjes uit en verzamelden zich op het Spui. De val de Muur in Berlijn begon met een televisieuitzending. De opstand in verschillende Arabische landen wordt gevoed door sociale media. In alle gevallen wisten regeringen zich geen raad met de plotselinge felheid van veranderingsgezinde jongeren en de massaliteit van protest.

Wat merkt Nederland anno 2011 van een aanbrekende lentetijdgeest? Ook hier spelen sociale media de rol van aanstichter. Massale virtuele samenkomsten zijn allang geen uitzondering meer. Facebook en Twitter worden steeds vaker ingezet om veranderingen af te dwingen. In plaats van een plein is een #hashtag soms al voldoende. Voorbeelden: #Greenpeace, #7di, #durftevragen, #avaaz. Nederland is natuurlijk geen dictatuur en heeft minder jongeren, de spanning loopt hier dan ook voorlopig iets minder hoog op dan in Arabische landen, maar de tijdgeest is aan het kantelen. Net als in 1989 worden doemdenken, inperken en nostalgie langzamerhand vervangen door optimisme, daadkracht en innovatie. Lente brengt de hoop op een betere toekomst. Het hangt weer in de lucht!