Nederland kent meer dan 3000 Quango’s en Quango-achtige instellingen. Met zo’n 120.000 werknemers halen die jaarlijks een slordige €140 miljard op, en verstoken die ook weer (Vanuit de optiek van 1 miljoen omzet per medewerker zou je dit natuurlijk supersuccesvolle bedrijven kunnen noemen. Alleen hoe zit het precies met hun bestaansrecht? En in welke vrijheid leven hun klanten?). In 2008 bedroeg het Nationaal Inkomen van Nederland €505 miljard, dus onze Quango’s zijn behoorlijk bepalend bij het tot stand komen van onze welvaart. En, belangrijker, het gaat hier dus wel om uw en mijn geld dat door hun handen stroomt.

Ik ga nog even door, want het lijkt erop dat de gemiddelde Nederlander zich heeft neergelegd bij het bestaan van al die Quango’s. We staan er niet meer bij stil. Dat komt omdat we er te weinig van af weten. Daarin wil ik graag verandering brengen, en ik neem op de koop toe dat ik hier en daar wat ongenuanceerd formuleer. Let op: Quango’s vermommen zich in allerlei gedaanten, en verschuilen zich achter gewichtige namen.

Het topje van de Quango-ijsberg is te vinden in het ZBO register van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Elk ministerie kent meerdere zelfstandige bestuursorganen zoals het Agentschap (een intern verzelfstandigd organisatieonderdeel binnen een departement, dus nog wel rechtsreeks vallend onder de Minister), het ZBO met een Publieke Taak (dat een taak uitvoert voor de behartiging van een publiek of algemeen belang, waarbij men optreedt in de hoedanigheid van overheid) en de Rechtspersoon met een wettelijke taak (oefent een wettelijke taak uit en wordt geheel of gedeeltelijk met publiek geld bekostigd).

Het is in het kader van dit boek niet relevant om tot in detail te bepalen welke clubs formeel gesproken nu wel of niet Quango zijn. Ik durf te stellen dat alle uitvoeringsorganen van sociale zekerheid, woningcorporaties, zorginstellingen, onderwijsinstellingen, gevangenissen en kadasters een aantal Quango-eigenschappen hebben. Dat geldt ook voor instellingen als Rijkswaterstaat, de provincies, de gemeentes, de waterschappen, de vakbonden en werkgeversclubs samenwerkend binnen de Sociaal Economische Raad, en allerlei restanten van de oude publiekrechtelijke organisaties, zoals de bedrijf- en productschappen, de Kamers van Koophandel en de sociale fondsen. En wat te denken van de energiebedrijven, de kabelbedrijven en onze publieke omroep? De pensioenfondsen? Het Centraal Bureau voor de Statistiek, de Informatie Beheer Groep en de Sociale Verzekeringsbank? Het Centraal Bureau Rijbewijzen? Het KNMI?

Een grote serie Quango’s doet aan heffingen. Zoals de Sena, Buma/Stemra en de Stichting Thuiscopie. Onze heffingsinstanties zitten op meer dan €500 miljoen van de achterliggende rechthebbenden, omdat er minder (snel) wordt uitgekeerd dan er wordt opgehaald.

Dan zijn er nog de toezichthoudende Quango’s, zoals de Autoriteit Financiële Markten, De Nederlandse Bank, de Opta, de Nederlandse Zorg Autoriteit en Verispect, een agentschap dat toezicht houdt op de Meteorologiewet, de Wet op de kansspelen en de Waarborgwet (Ziet u de samenhang? Ik niet.). In dit rijtje past ook de Warenwet Autoriteit (de vroegere Keuringsdienst van Waren). In totaal kent Nederland 24 toezichthoudende instanties, naast natuurlijk de gemeenten, provincies, waterschappen, douane, politie, marechaussee, brandweer, belastingdienst en de kustwacht.

Een overzicht:
-Agentschap Telecom (AT)
-Algemene Inspectiedienst (AID)
-Arbeidsinspectie (AI)Autoriteit Financiële Markten (AFM)
-College Bescherming Persoonsgegevens (CBP)
-Consumentenautoriteit (Ca)
-De Nederlandse Bank (DNB)
-ErfgoedinspectieInspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK)
-Inspectie van het onderwijs (IvhO)
-Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGz)
-Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV)
-Inspectie Werk en Inkomen (IWI)
-Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW)
-Inspectie Jeugdzorg (IJZ)
-Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt)
-Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), waaronder de Energiekamer en de Vervoerkamer
-Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)
-Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
-Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA)
-RDW, Rijksdienst voor het Wegverkeer
-Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
-VROM Inspectie (VI)
-Voedsel en Waren Autoriteit (VWA)

Toezicht? Waarop deze clubs toezicht houden is niet altijd helemaal duidelijk en daardoor kennen ze – zacht uitgedrukt - nogal wat overlapping. Om niet te spreken van enige onderlinge concurrentie en animositeit.